
Bảy câu hỏi giúp bạn chọn ngành học
Tác giả: GoToPanda|Đọc khoảng 6 phút
Trước mặt bạn có hai ba ngành học. Bạn đã xem bảng xếp hạng, tra tỷ lệ việc làm, hỏi anh chị khóa trước, và nghe lời khuyên của bố mẹ. Nhưng bạn vẫn chưa quyết định được.
Không phải vì bạn thiếu thông tin, mà vì những thông tin ấy không giải quyết được sự do dự. Lý do do dự không phải "dữ liệu chưa đủ", mà là bạn chưa nghe được tiếng nói thật của chính mình.
Bảy câu hỏi dưới đây dành cho bạn khi đứng trước ngã rẽ. Hãy lấy một tờ giấy và trả lời nghiêm túc. Có thể mất một giờ, hoặc cả buổi chiều.
Câu hỏi thứ nhất: Nếu ngay năm đầu ngành này phải học môn bạn ghét nhất, bạn còn muốn học không?
Sai lầm dễ mắc nhất khi chọn ngành là yêu phiên bản tưởng tượng của nó.
Bạn tưởng học kinh doanh là mặc vest đàm phán, nhưng năm đầu có thể là kế toán và thống kê khô khan. Mỗi ngành đều có một "môn ghét nhất". Đó không phải tai nạn, mà là ngưỡng cửa.
Trả lời thế nào? Với mỗi ngành đang phân vân, viết ra phần dễ khiến bạn đau khổ nhất. Rồi tự hỏi: tôi có sẵn lòng chịu đựng nỗi đau này không? Không phải "tôi có chịu nổi không", mà là bạn có sẵn lòng chịu hay không.
Câu hỏi thứ hai: Khi nghĩ đến người học ngành này, bạn thấy ngưỡng mộ, hay thấy yên tâm?
Ngưỡng mộ là "tôi muốn trở thành người như vậy". Yên tâm là "lựa chọn này khiến tôi thấy an toàn".
Nhiều sinh viên nhầm "yên tâm" với "thích". Học tài chính thì yên tâm vì dễ xin việc, học công nghệ thì yên tâm vì lương cao, học y thì yên tâm vì ổn định.
Nhưng yên tâm không phải đam mê. Yên tâm chỉ khiến bạn hết lo lắng, chứ không tạo động lực.
Trả lời thế nào? Với mỗi ngành, tìm một hai người đang học hoặc làm nghề đó, nhìn cuộc sống của họ, rồi tự hỏi: tôi ngưỡng mộ việc họ làm, hay khao khát sự ổn định của họ? Nếu ngành này ra trường thu nhập bình thường, tôi còn muốn học không?
Câu hỏi thứ ba: Đừng tưởng tượng khoảnh khắc huy hoàng sau khi tốt nghiệp. Hãy tưởng tượng một tối thứ Ba bình thường.
Bức tranh trong đầu bạn khi chọn ngành thường sai. Bạn nghĩ đến lễ tốt nghiệp, hợp đồng việc đầu tiên. Đó là những khoảnh khắc nổi bật, mỗi năm chỉ vài lần.
Cuộc sống thật là một tối thứ Ba bình thường: làm bài tập, chạy dự án, ôn thi. Đó mới là hình ảnh thật của phần lớn bốn năm.
Trả lời thế nào? Nhắm mắt lại. Tưởng tượng bạn đã chọn ngành này, bây giờ là 9 giờ tối thứ Ba, bạn đang làm gì? Bức tranh nào khiến bạn thấy "đây là cuộc sống tôi muốn"? Bức tranh nào khiến bạn thấy "tôi không trụ nổi"? Cơ thể đang mách bạn câu trả lời, đừng phớt lờ nó.
Câu hỏi thứ tư: Nếu mười năm sau phát hiện mình chọn sai, bạn sẽ tiếc hơn vì đã không chọn cái nào?
Khi đứng trước hai lựa chọn, người ta thường không phải "A tốt B xấu", mà là "A và B đều tốt, nhưng chỉ chọn được một". Lúc đó phân tích lý trí không giúp được, nhưng hướng của sự tiếc nuối thì có.
Trả lời thế nào? Lần lượt tưởng tượng từng hướng: chọn A, mười năm sau thấy không hợp, bạn có tiếc "giá như chọn B" không? Sự tiếc nuối nào khó chấp nhận hơn? Cái tiếc nuối khó chấp nhận hơn ấy chính là hướng bạn quan tâm hơn.
Câu hỏi thứ năm: Bạn có ngại nói với người khác rằng mình chọn ngành này không?
Sự ngại ngùng của bạn bộc lộ nỗi băn khoăn thật sự.
Có bạn ngại nói "tôi muốn học triết học" vì sợ bị hỏi "học cái đó có xin được việc không". Đằng sau sự ngại ngùng ấy là sự không chắc chắn về lựa chọn của mình.
Trả lời thế nào? Tưởng tượng bạn phải công bố lựa chọn trên bàn ăn. Bạn có ngại nói ra không? Nếu ngại, là vì ánh mắt người khác, hay vì trong lòng bạn cũng thấy "đây không phải là tôi"? Nếu không ai biết lựa chọn của bạn, bạn còn chọn không?
Câu hỏi thứ sáu: Bạn muốn "quá trình" hơn, hay "kết quả" hơn?
Ngành nào cũng có hai thứ: quá trình và kết quả.
Quá trình là mỗi ngày bạn làm gì, học gì, tiếp xúc với ai. Kết quả là sau khi tốt nghiệp được gì: thu nhập, địa vị, sự ổn định.
Nhiều sinh viên chỉ nhìn kết quả, không nhìn quá trình. Lựa chọn hướng đến kết quả khiến bạn dễ bỏ cuộc nhất khi gặp khó khăn, vì quá trình không phải thứ bạn thích, bạn chỉ đang chịu đựng nó.
Trả lời thế nào? Viết riêng quá trình và kết quả, rồi tự hỏi: nếu kết quả phải mười năm mới thấy, tôi còn muốn làm quá trình này không? Nếu coi trọng quá trình hơn, hãy chọn thứ bạn muốn làm mỗi ngày.
Câu hỏi thứ bảy: Nếu phải chọn một thứ để thử ngay bây giờ, bạn chọn gì? Vì sao?
Sáu câu hỏi trước giúp bạn phân tích. Giờ đến lúc quyết định — không phải lựa chọn vĩnh viễn, mà là lựa chọn có thể thử trước.
Trả lời thế nào? Đừng nghĩ "cái nào đúng", hãy nghĩ "cái nào tôi muốn thử nhất lúc này". Rồi dành một tuần làm một việc nhỏ để kiểm chứng: đọc ba chương đầu sách nhập môn, xem một bộ phim tài liệu, nói chuyện 20 phút với người trong ngành, tham gia một khóa học thử trực tuyến.
Cuối cùng: chọn ngành không phải kết hôn, mà là hẹn hò
Bạn không cần cam kết cả đời ngay bây giờ. Chỉ cần chọn một hướng đáng để thử trước. Không hợp thì đổi. Đa số mọi người đổi hướng nhiều lần trong đời.
Điều đáng sợ nhất không phải chọn sai, mà là không chọn.
Những ngành trước mặt không phải chiếc lồng, mà là những con đường có thể đi. Bạn không cần tìm con đường đúng duy nhất, chỉ cần tìm một con đường sẵn sàng bắt đầu bước. Đi rồi, đường sẽ đổi, bạn cũng sẽ đổi. Quan trọng nhất là: bạn đã bắt đầu bước.
